Archief

Meer dan bijvangst! Steentijd-archeologie en verdronken landschappen van de Noordzee
12 november 2017
-door: Luc Amkreutz

De afgelopen jaren is er in toenemende mate aandacht voor de verdronken prehistorische landschappen van de Noordzee. Een gebied dat ook wel ‘Doggerland’ wordt genoemd. Deels heeft dit te maken met nieuwe onderzoekstechnieken. Die brengen zowel de paleolithische fase als het mesolithicum, waarin het bekken van de Noordzee langzaam weer volloopt, in kaart. De aanleiding voor deze onderzoeken ligt besloten in de vondsten die van de Noordzeebodem afkomstig zijn en die wijzen op de aanwezigheid van moderne mensen en Neanderthalers. Deze bieden inzicht in hun leefwereld en de manier waarop zij hun bestaan vorm gaven. Met name aan Nederlandse zijde hebben die vondsten de afgelopen jaren een enorme vlucht genomen door grote infrastructurele projecten zoals de Zandmotor en Maasvlakte 2. Inmiddels komen er vele honderden artefacten van deze plaatsen, waaronder werktuigen en afval van been en gewei, vuurstenen artefacten, fauna en menselijk botmateriaal. Sommige stukken, zoals de vondst van de eerste Neanderthaler van Nederland, springen eruit. De grote hoeveelheid vondsten biedt aanleiding voor verder onderzoek.

Hoe maak je eigenlijk een leefbare planeet?
5 februari 2017
-door: Bernd Andeweg

Wat is nodig voor ‘life as we know it”? Voor zover we voorlopig weten, is Aarde de enige planeet met leven. Om voor een duurzame leefomgeving te (blijven) zorgen, dringt zich dan ook de vraag op: wat zijn belangrijke voorwaarden geweest voor het ontstaan en blijven bestaan van leven op onze planeet? Is onze ‘derde rots van de zon’ uniek? We gaan na wat we wel (en niet) weten van de vroege ontwikkeling van Aarde en vergelijken dat met andere planeten om het belang van verschillen op de ontwikkeling van onze eigen planeet te begrijpen. Want, hoe doe je dat eigenlijk, een bewoonbare planeet bouwen?

Waaiende winden en bewegend zand op Mars
15 januari 2017
-door: Sebastiaan de Vet

Aan het oppervlak van Mars zijn er prachtige overeenkomsten te vinden, naast intrigerende verschillen, met het landschap van de aarde. Een van de landschapsvormen die je direct kunt herkennen zijn de zandduinen. Ze vertellen een interessant verhaal over de interactie van de atmosfeer met loskorrelig materialen die met de wind meewaaien. Alleen, die atmosfeer is zo ijl dat het zand op Mars moeilijker verstuift dan op aarde. Zijn de zandduinen op Mars wellicht fossielen uit een periode waarin de marsatmosfeer gunstiger was voor het doen ontstaan van zandverstuivingen? Met behulp van windtunnelstudies en recent onderzoek door marssatellieten en marskarretjes, bekijken we wat het zand voor verhalen prijsgeeft over eolische processen op deze woestijnplaneet.

Geomechanica en scheurvorming in ondergrond
11 december 2016
-door: Auke Barnhoorn

Scheurvorming in gesteente is een belangrijk onderwerp. Terwijl in olie- en gasproductie of geothermie de focus in de laatste decennia vooral lag op stroming in relatief poreuze gesteentes, wordt tegenwoordig scheurvorming steeds belangrijker om voor elkaar te krijgen dat de vloeistofstroming hoog genoeg blijft. Daardoor wordt het begrip omtrent het geomechanisch gedrag van gesteente dus ook belangrijker. Dit maakt exploratie mogelijk van laag poreuze en laag permeabele gesteentes. Het biedt ook nieuw inzicht in maatschappelijk belangrijke thema’s zoals compactie en gerelateerde seismiciteit of hydraulic fracturing. Om deze vraagstukken in de toekomst beter te begrijpen en naar te kunnen handelen moet er meer onderzoek op het gebied van scheurvorming en geomechanica plaatsvinden.

Het experimentele onderzoek dat ik met mijn groep aan de TU Delft uitvoer heeft als doel om de link te vinden tussen mechanisch gedrag van gesteente en de scheurnetwerken die gevormd worden tijdens deformatie. In deze lezing zal ik een deel van onze onderzoeksresultaten laten zien. Ik zal laten zien hoe we de aanzet van scheurvorming proberen te detecteren aan de hand van akoestische metingen, hoe scheuren propageren door gelaagde media en wat er gebeurt met het scheurnetwerk als een gesteente cyclisch onder druk wordt gezet. De resultaten kunnen in de toekomst gebruikt worden om beter te kunnen voorspellen hoe scheurnetwerken gevormd worden en hoe je die zou kunnen beïnvloeden tijdens hydraulic fracturing voor schaliegas of diepe geothermie. Het onderzoek kan ook een bijdrage leveren om in de toekomst beter de aanzet van seismiciteit te voorspellen.
 

 

Snelle variaties in het aardmagneetveld ontrafeld
13 november 2016
-door: Lennart de Groot

Het aardmagneetveld beschermt de aarde tegen elektromagnetische straling uit de ruimte. Deze straling is niet direct gevaarlijk voor de mens, maar kan wel interfereren met bijvoorbeeld draadloze apparatuur. Zo ondervinden satellieten boven een gebied waar het aardmagneetveld erg laag is -de Zuid Atlantische anomalie- problemen in de elektronica. Het aardmagneetveld wordt vaak voorgesteld als een stabiele, constante ‘dipool’: een staafmagneet met één noord- en één zuidpool die zich bij de geografische polen van de aard bevinden. Dit is echter maar een rudimentaire beschrijving van het veld en lokaal zijn grote variaties in met name de sterkte van het veld mogelijk. Uit een gedetailleerde curve die gemaakt is voor het Midden Oosten blijkt dat de sterkte van het veld regionaal kan verdubbelen of halveren in enkele tientallen jaren.

Om deze snelle variaties te begrijpen is het belangrijk om te weten waar het aardmagneetveld vandaan komt. Het veld wordt opgewekt in de vloeibare buitenkern van de aarde. Hierin schuilt meteen de verklaring voor de waargenomen snelle variaties: een verstoring in de stromingen in de buitenkern heeft direct invloed op het (regionale) gedrag van het aardmagneetveld. In mijn lezing zal ik verder ingaan op de meest recente trends in het gedrag van het aardmagneetveld: sinds de Middeleeuwen neemt de sterkte van het veld gestaag af, dat is voor sommigen reden om zich af te vragen of een omkering van het veld aanstaande is...