Archief

Boren in de diepvrieskou van Antarctica

5 februari 2012

-door: Peter Bijl

Tijdens de broeikasperiode in het eoceen, slechts 55 miljoen jaar geleden, stonden er nijlpaarden in de tropische modderpoelen van de Noordpool. CO2 speelde daarbij een centrale rol. Dat heeft de befaamde expeditie naar de Noordpool aangetoond. De onderzoeksgroep van prof. Henk Brinkhuis uit Utrecht, eerder al onze gast bij de Leidse Winterlezingen, heeft daaraan flink bijgedragen. Het onderzoek gaat in hoog tempo voort. Een grote vraag is bijvoorbeeld: waarom is de aarde na de broeikasperiode weer gaan afkoelen? Hoe is vervolgens een ijskap op de zuidpool ontstaan? Dr. Peter Bijl, ook uit Utrecht, heeft deelgenomen aan een expeditie naar de Antarctische kustgebieden om onder bikkelharde omstandigheden een antwoord te vinden op deze belangrijke vragen. Tijdens zijn lezing zal hij de resultaten met ons delen. Ook zal hij vertellen over de expeditie zelf, met foto’s en video.

Op mosasaurusjacht in Angola

15 januari 2012

-door: Anne Schulp

Paleontoloog dr. Anne Schulp van het Natuurhistorisch Museum Maastricht doet met een internationaal team van onderzoekers opgravingen in het zuiden van Angola. De schitterend bewaard gebleven fossielen van mosasauriërs vormen daarbij een rijke buit. Mosasauriërs zijn monsterachtige reptielen die de zeeën in het Late Krijt onveilig maakten,. Resten van deze tot 17 m lange rovers zijn ook aangetroffen in Zuid-Limburg. De fossielen geven ons cruciale informatie over de omstandigheden op aarde, zo’n 70 miljoen jaar geleden. Als je die informatie tenminste weet te ontcijferen. Anne Schulp deed eerder onderzoek in Oman, Spanje, Nederland, Jemen, en Bolivia. Hij schrijft regelmatig bijdragen over aardwetenschappen en paleontologie voor diverse kranten en tijdschriften. Van zijn hand verschenen de boeken ‘Praktijkgids fossielen’ en ‘De Nederlandse Dino’. Het verslag van deze speurtocht mag u niet missen!

Veldwerk moet je doen!

4 december 2011

-door: Cor Winkler Prins

Na een halve eeuw actief en vruchtbaar veldwerk in onder meer het Cantabrisch Gebergte in Spanje heeft dr. Cor Winkler Prins van NCB Naturalis een wereldwijde reputatie opgebouwd. Maar liefst 5 diersoorten zijn naar hem vernoemd. Dat is niet voor niets. In zijn lezing zal Cor ingaan op het grote belang van het doen van veldwerk. Veldwerk inspireert en geeft geologische inzicht. Bijvoorbeeld in stratigrafische correlaties, in de interpretatie van afzettingsmilieus, in de verspreiding van interessante gesteentes en natuurlijk de ontdekking van fossielen van onbekende diersoorten. Maar het levert ook onverwachte en spannende verhalen op, en een breed sociaal netwerk. Cor Winkler Prins zal ook op die aspecten ingaan. Veldwerk is de basis voor creativiteit in de aardwetenschap. Maar zien universiteiten en instituten dat ook, of komt de klad erin?

2011-12-veldwerk.pdf

Oerbacteriën voorspellen het klimaat

6 november 2011

-door: Jaap Sinninghe Damsté

De CO2-concentratie stijgt. Wat betekent dat voor de leefomstandigheden op aarde? Om die vraag te beantwoorden heb je klimaatmodellen nodig. De enige manier om die te testen is door ze los te laten op het verleden. Prof. dr. Jaap Sinninghe Damsté is een internationale grootheid op het gebied van chemische fossielen. Hij houdt zich bezig de informatie die fossiele moleculen prijsgeven over de condities op aarde, miljoenen jaren geleden. Met zijn groep heeft prof. Damsté twee paleothermometers ontwikkeld, gebaseerd op de moleculaire samenstelling van celmembranen van oerbacteriën. Die varieert met de temperatuur. Zo kan de omgevingstemperatuur worden gereconstrueerd. Wat dit onderzoek zo mooi maakt? Het puzzelen. Na alle expedities, oceaanboringen, chemische analyses, berekeningen en modellen ontbreken er nog altijd puzzelstukjes. Dat vraagt veel creativiteit en innovatiekracht. Dit mag u niet missen.

Leids winterlezing lezing-2011.pdf

Help, ze stoppen CO2 in de bodem!

13 februari 2011

-door: Rien Herber

Er bestaan plannen om CO2 in lege gasvelden te pompen. Deze plannen brengen veel beroering teweeg, zoals onlangs weer bleek in Barendrecht. Voorstanders zeggen dat het nodig is om de klimaatdoelstellingen te halen zolang de fossiele brandstoffen nog niet vervangen zijn door betaalbare duurzame energie. En natuurlijk dat het veilig is. Tegenstanders hebben zo hun twijfels. Is de ophef terecht? Rien Herber, die decennia lang ervaring heeft met de geologie van gasvelden, doet veel onderzoek op dit terrein. CO2-opslag in gasvelden stelt strikte voorwaarden aan veiligheid en betaalbaarheid. Nederland heeft vele gasvelden die in de komende decennia leegraken en vele daarvan zijn in principe geschikt om er CO2 in op te slaan. Hoe ziet zo'n leeg gasveld er eigenlijk uit? Hoe werkt CO2-opslag in zo een gasveld? Kan het veilig, en hoe zorg je daar voor? Waar kan dit in Nederland gebeuren? Wat kost het? Hoeveel jaar kunnen we hiermee voort? De antwoorden op deze vragen zijn niet alleen actueel, maar ook uitermate boeiend.

2011-02-rien-herber.pdf