De Leidse Winterlezingen

Welkom op de informatiepagina voor de Leidse Winterlezingen. Onder deze naam organiseren wij elk jaar een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Ze zijn bedoeld voor iedereen met belangstelling voor onze planeet. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen worden opgeluisterd met beeld en geluid. Gedurende de nieuwbouw van museum Naturalis vinden de lezingen plaats in het Rijks Museum van Oudheden (Leemanszaal), Rapenburg 28, Leiden, 071 5163163. Wij zijn het RMO daar zeer dankbaar voor. Neem zo mogelijk uw museumjaarkaart mee. Iedereen is welkom!

Tijd: 13:00 uur
Zaal open: 12:20
Plaats: Rijks Museum van Oudheden (Leemanszaal), Rapenburg 28, Leiden, 071 5163163
Toegang: gratis voor leden GEA of NGV, het museum heeft echter voorkeur voor museumkaart

Bekijk het archief.

Meer dan bijvangst! Steentijd-archeologie en verdronken landschappen van de Noordzee
12 november 2017
-door: Luc Amkreutz

De afgelopen jaren is er in toenemende mate aandacht voor de verdronken prehistorische landschappen van de Noordzee. Een gebied dat ook wel ‘Doggerland’ wordt genoemd. Deels heeft dit te maken met nieuwe onderzoekstechnieken. Die brengen zowel de paleolithische fase als het mesolithicum, waarin het bekken van de Noordzee langzaam weer volloopt, in kaart. De aanleiding voor deze onderzoeken ligt besloten in de vondsten die van de Noordzeebodem afkomstig zijn en die wijzen op de aanwezigheid van moderne mensen en Neanderthalers. Deze bieden inzicht in hun leefwereld en de manier waarop zij hun bestaan vorm gaven. Met name aan Nederlandse zijde hebben die vondsten de afgelopen jaren een enorme vlucht genomen door grote infrastructurele projecten zoals de Zandmotor en Maasvlakte 2. Inmiddels komen er vele honderden artefacten van deze plaatsen, waaronder werktuigen en afval van been en gewei, vuurstenen artefacten, fauna en menselijk botmateriaal. Sommige stukken, zoals de vondst van de eerste Neanderthaler van Nederland, springen eruit. De grote hoeveelheid vondsten biedt aanleiding voor verder onderzoek.

Plaattektoniek en Mickey Mouse: de bewegingen van de Aarde en de geologie van Marokko
10 december 2017
-door: Giovanni Bertotti

Als er ergens in de wereld een aardbeving plaatsvindt, gaat het in de media over plaattektoniek. Het standaardverhaal is dat de korst gevormd wordt in mid-oceanische ruggen. Dan volgt zijwaarts transport en subductie, waarna de gesmolten korst bij een mid-oceanische rug weer omhoog komt. Er wordt niets geboren, er sterft niets af, niets verandert, zoals ook Mickey Mouse sinds zijn creatie in 1928 niet meer veranderd is. De aarde is echter veel dynamischer dan uit deze weergave blijkt. De Oost-Afrikaanse Rift, de Alpen en Marokko laten bijvoorbeeld zie dat grootschalige structuren worden gevormd en weer verdwijnen, en dat er veel meer gebeurt in de aarde dan wordt voorspeld door de Mickey Mouse-theorie van plaattektoniek.

Kunnen we de woestijn tegenhouden? Erosie, landdegradatie en landschapsontwikkeling in droge landschappen
14 januari 2018
-door: Erik Cammeraat

Erosie is een proces dat we in veel landschappen tegenkomen. Dit kan zowel natuurlijke erosie zijn als door de mens veroorzaakte erosie. Aan de hand van een aantal voorbeelden uit drogere mediterrane ecosystemen (Zuid Spanje, Zuid Afrika) zal ik ingaan op de verschillende factoren die daarbij een rol spelen in zowel natuurlijke, als gecultiveerde landschappen. Naast de mens speelt ook  vegetatie een belangrijke rol bij de uitbreiding degradatie processen, door verdwijnen van vegetatie of successie door invasieve soorten, of door aanplant.

In Zuid-Spanje is landdegradatie een belangrijke factor in de geomorfologische ontwikkeling van het landschap, wat zich uit in de uitbreiding van gebieden met geul- en rilerosie en bodemverlies.  Oorzaken zijn te vinden in klimaatverandering, landbouwtechnieken, landverlating, verzilting, verdroging en overexploitatie van grondwater. Ook in Zuid-Afrika spelen diezelfde processen een rol en worden degradatie processen versneld door menselijke processen en ook invasie van exotische plantensoorten.  In hoeverre kunnen we voorkomen dat deze gebieden zich verder uitbreiden en wat voor strategieën kunnen we hiervoor toepassen?
 

 

‘Global Warming’: Het verhaal van de gletsjers
11 februari 2018
-door: Johannes Oerlemans

Gletsjers vormen een indrukwekkend onderdeel van het berglandschap, omdat ze groot zijn en toch voortdurend veranderen. Het kleiner worden van gletsjers wordt vaak genoemd als een bewijs voor de opwarming van de aarde. Gegevens over de lengte van gletsjers gaan ver terug in de tijd, en bevatten informatie over het klimaat sinds de middeleeuwen. Na een inleiding over hoe een gletsjer eigenlijk werkt, worden deze gegevens eens kritisch bekeken. Is het wel zo dat gletsjers zich overal terugtrekken? Wanneer is dit proces begonnen? Hoeveel heeft het smelten van gletsjers bijgedragen aan de zeespiegelrijzing van de afgelopen eeuwen? En hoe gaat het verder?

Tot slot komt de vraag aan bod of, in een warmer wordend klimaat, de terugtrekking van gletsjers afgeremd kan worden. “Glacier engineering” is een term die steeds vaker valt, en het lijkt mogelijk te zijn om, tegen hoge kosten, het gedrag van individuele gletsjers te beïnvloeden.