De Leidse Winterlezingen

Welkom op de informatiepagina voor de Leidse Winterlezingen. Onder deze naam organiseren wij elk jaar een serie boeiende lezingen over aarde, klimaat en mens. Ze zijn bedoeld voor iedereen met belangstelling voor onze planeet. Wetenschappers vertellen over hun fascinerende onderzoeksresultaten en soms barre expedities. De lezingen worden opgeluisterd met beeld en geluid. Gedurende de nieuwbouw van museum Naturalis vinden de lezingen plaats in het Rijks Museum van Oudheden (Leemanszaal), Rapenburg 28, Leiden, 071 5163163. Dit gaat door tot eind 2019. In januari hopen we weer onze lezingen bij Naturalis te organiseren. Wij zijn het RMO daar zeer dankbaar voor. Neem zo mogelijk uw museumjaarkaart mee. Iedereen is welkom! En let op de melingen op onze website.

Tijd: 13:00 uur
Zaal open: 12:20
Plaats: Rijks Museum van Oudheden (Leemanszaal), Rapenburg 28, Leiden, 071 5163163
Toegang: gratis voor leden GEA of NGV, het museum heeft echter voorkeur voor museumkaart

Bekijk het archief.

Astronomisch gestuurde zandsteen-reservoirs in onze ondergrond?
10 november 2019
-door: Hemmo Abels

Kennis van de opbouw van de ondergrond is essentieel voor het voorspellen waar geschikte reservoirs te vinden zijn voor de winning van warm water en opslag van energie en CO2. De opbouw van riviersedimenten, inclusief de geschikte poreuze rivierzanden, wordt sinds lang gezien als een automatische proces waarbij laaggelegen delen van het rivierlandschap worden opgevuld. Zodra die laaggelegen delen gevuld zijn, zoekt de rivier een nieuwe loop om daar sediment af te zetten. De mogelijke rol van klimaatsverandering in de verplaatsing van poreuze rivierzanden wordt sinds lang herkend. De dominante klimaatsveranderingen op tijdschalen die geschikte zandsteenreservoirs produceren zijn gerelateerd aan de astronomische variatie van de aardbaan en stand van de aardse rotatie-as om de zon. Deze astronomische cycli worden soms wel gebruikt in onze ondergrond om verschillende putten te relateren, echter cyclische klimaatssturing zou ook de verspreiding, dikte en positie van de zandsteenreservoirs moeten kunnen voorspellen. Dit zou dan een absolute meerwaarde leveren voor het optimale duurzame gebruik van onze ondergrond. In deze winterlezing, neem ik u mee naar onze poging deze voorspellende waarde te vinden via veldstudies van riviersedimenten in het warme Bighorn Bekken, Wyoming, Delftse computerstudies waarin we de rivieren proberen na te bootsen, naar de ondergrondse toepassing van deze kennis.

De gevolgen van de Chicxulub meteorietinslag
8 december 2019
-door: Jan Smit

Het speuren naar de oorzaken van het einde der dinosauriërs heeft al een lange geschiedenis. Tussen de vele geopperde hypotheses kwam na de vondst van abnormaal veel iridium op de KT grens de meteorietinslag als samenhangende theorie naar boven drijven. De alternatieve hypothese van uitgebreid vulkanisme (Deccan) in India heeft die status nog niet bereikt!  Buiten het genoemde iridium vormen het plotselinge uitsterven en vele met de meteorietinslag in verband gebrachte vondsten (oa Cr isotopen, geschokte kwartskristallen, tektieten, tsunami’s etc.) een solide bouwwerk onder de theorie. Een ding ontbrak nog: de directe slachtoffers van de meteorietinslag zelf! Daar is nu verandering in gekomen door de vondst van Tanis, een vindplaats rijk aan slachtoffers begraven in een vloedgolfafzetting. Deze slachtoffers zijn duidelijk gestorven terwijl de uitwerpselen (ejecta) uit de krater weer terug op aarde vielen. Zo zitten de tektieten nog vast in de kieuwen van vissen, en ving de gesmolten hars op coniferen stammetjes dezelfde tektieten op. 

Lithosfeersubductie en tektonische evolutie
12 januari 2020
-door: Wim Spakman

De subductie van tektonische platen, het wegzinken van 60-100 km dikke lithosfeer in de diepe aardmantel, kan met moderne 3D afbeeldingstechnieken zichtbaar worden gemaakt. Dit brengt de actieve subductiezones in beeld en laat ook zien waar afgebroken platen van eerdere subductieperiodes zich bevinden. Via correlatie met periodes van gebergtevorming kunnen we bepalen hoe snel afgebroken platen zinken in de diepe mantel en onderzoeken we hoe platen hebben bewogen ten opzichte van de aardmantel.

De 3D geometrie van huidige subductiezones is het gevolg van veelal tientallen miljoenen jaren van regionale geodynamische evolutie. Hoe die huidige geometrie tot stand is gekomen wordt onderzocht met geavanceerde computersimulaties van de dynamische evolutie van subductie. Een toepassing hiervan op subductie onder de Gibraltar Boog gedurende de afgelopen ~30 miljoen jaren heeft tot nieuwe inzichten geleid in de regionale tektonische evolutie van de plaatgrens tussen Afrika en Iberia waarin niet alleen het verticale zinken van gesubduceerde platen belangrijk is maar ook een verrassende zijwaartse beweging.
 

 

De ingrijpende effecten van zuurstofverlies in onze oceanen
9 februari 2020
-door: Peter Kraal

Onze oceanen en zeeën verliezen momenteel, mede door menselijke activiteiten, op grote schaal zuurstof. Dit maakt het moeilijk voor dieren om te overleven. En niet alleen de biologie, maar ook de chemie van de oceanen verandert in sterke mate wanneer zuurstof opraakt. Zuurstofverlies in zeewater verandert de kringlopen van belangrijke voedingsstoffen zoals ijzer en fosfor, en beïnvloedt daarmee de basis van ecosystemen. De zeebodem bevat een schat van informatie over de impact van zuurstofverlies op oceanen in het heden en verleden en toont ons de intieme relatie tussen zuurstof, biologie en chemie van de oceanen, en klimaat. Door chemische analyses van zeewater en zeebodem probeert marien biogeochemicus Peter Kraal deze relaties te verhelderen, om zo een beter beeld te krijgen van hoe onze oceanen reageren op klimaatverandering. In zijn lezing neemt Peter ons mee van de eerste snufjes zuurstof op Aarde, miljarden jaren geleden, tot de huidige oceanen die zuchten onder de invloed van de mens. In de lezing komt het uitdagende werk op onderzoeksschepen op zee uitgebreid in beeld.