Welkom!

Heeft u belangstelling voor fossielen, kristallen, vulkanen, het klimaat, opwarming van de aarde of andere geologische onderwerpen? GEA Kring Rijnland en haar leden organiseren allerlei laagdrempelige activiteiten. Van lezingen tot excursies, en alles daar tussen in. Een bekend voorbeeld is de Leidse Winterlezingen, dat telkens weer volle zalen trekt. We zijn een diverse club. De meesten van ons leken op het gebied, hoewel we ook een paar leden hebben met een geologische achtergrond. En van diverse pluimage, met ieder zijn eigen belangstellingsgebied. Dat maakt onze Kring juist zo leuk. Kom daarom eens langs op een kringavond. Of stuur een mailtje naar gkrijnland@yahoo.com.

PLANKTONISCHE FORAMINIFEREN: RECORDERS VAN EEN VER VERLEDEN
19 februari 2015

Planktonische foraminiferen zijn eencelligen die in alle zeeën voorkomen. Hun schelp — opgebouwd uit calciumcarbonaat oftewel kalk — zinkt na de dood van het organisme snel naar de zeebodem waar deze voor lange tijd (10^6 jaren) bewaard kan blijven. Deze schelpjes vormen een belangrijk deel van het sediment in de diepzee. Tijdens hun leven leggen foraminiferen verscheidene eigenschappen van het zeewater waarin ze groeien vast in hun skelet, zoals temperatuur en zoutgehalte. Planktonische foraminiferen zijn dan ook al ruim zestig jaar de meest gebruikte fossielen (“proxies”) voor de reconstructie van het klimaat. Dit vereist echter wel dat we goed begrijpen hoe deze organismen precies de zeewateromstandigheden vastleggen en waar (welke diepte) en wanneer (in het jaar) ze dit doen. Ondanks hun lange historie in de paleoceanografie zijn er toch nog veel dingen te leren over de ecologie van deze organismen en dus hoe we beter het klimaat van vroeger kunnen reconstrueren. Dit doen we door moderne foraminiferen te bestuderen, zowel in de oceaan met behulp van sedimentvallen en planktonnetten als in het laboratorium. In deze lezing zal ik ingaan op deze ‘moderne’ tak van de paleoceanografie aan de hand van recent onderzoek en vaartochten in de Noord Atlantische Oceaan.

Deze lezing was de laatste van de serie Leidse Winterlezingen 2014-2015 over aarde en klimaat die de GEA Kring Rijnland organiseert in Naturalis.
Zie ook de bijgaande pdf van de presentatie.

 en: http://rijnland.gea-geologie.nl/lwlarchief

 

KNOEI NIET MET DE WRIJVING!
3 februari 2015

De dreiging van geïnduceerde aardbevingen,

Met dit als kop gaf Manuel Sintubin (KU, Leuven), op 11 januari j.l., een lezing waarin hij dieper inging op onze huidige kennis over hoe aardbevingen mogelijk geïnduceerd worden om zo de dreiging van geïnduceerde aardbevingen beter te kunnen inschatten bij elke menselijke ingreep in de ondergrond.

Het merendeel van de breuken in de aardkorst staan onder een kritische spanning. Een kleine verandering in het heersende spanningsveld rond de breuk kan ervoor zorgen dat de wrijving het niet meer houdt en de breuk het begeeft. Een aardbeving is het gevolg. Dat is nu net wat de mens doet door allerlei activiteiten in de ondergrond — door het onttrekken van vloeistoffen (bv. grondwaterontginning, aardolie-exploitatie) en gassen (bv. conventioneel en niet-conventioneel aardgas) uit diepe reservoirs, door het injecteren van vloeistoffen (bv. injectie van afvalwaters) en gassen (bv. ‘Carbon Capture & Storage’). Door al deze activiteiten verstoort de mens het spanningsveld diep in de aardkorst. Het gevolg zijn ‘antropogene’ aardbevingen, ofwel aardbevingen geïnduceerd door de mens.

Maar deze dreiging van door de mens veroorzaakte aardbevingen in gebieden die tot op heden geen aardbevingsgebied waren, blijkt maatschappelijk steeds meer onaanvaardbaar. Maar wat geldt voor de Groningse aardbevingen en de aardbevingen die mogelijk verband houden met schaliegasontginning, is ook van toepassing op geothermie of ondergrondse koolzuurgasberging.

De lezing was een van de vier in de serie De Leidse Winterlezingen over aarde en klimaat die GEA Kring Rijnland organiseert in Naturalis te Leiden.

Voor meer zie ook:   http://www.kennislink.nl/publicaties/aardgas-winnen-met-de-hand-aan-de-kraan
en de bijgaande pdf van de presentatie

REIS NAAR HET MIDDELPUNT DER AARDE door Wim van Westrenen (VU)
11 december 2014

Het diepst geboorde gat in de Aarde reikt tot slechts twaalf kilometer onder onze voeten – minder dan twee promille van de afstand naar het midden van onze planeet. Toch verkrijgen aardwetenschappers een steeds gedetailleerder beeld van de geologie van het inwendige van de Aarde. In deze lezing geef ik een overzicht van de uiteenlopende methoden die hiervoor gebruikt worden. De rol van aardbevingen, lelijke diamanten, en het nabootsen van hoge drukken en temperaturen in laboratoria komen aan bod, en leiden tot een nieuwe blik op de eigenschappen van de diepe Aarde. Speciale aandacht gaat uit naar het grensgebied tussen de stenige mantel en metalen kern van de Aarde op ongeveer 2900 kilometer diepte, en de rol die dit gebied speelt bij processen aan de oppervlakte.

Wim van Westrenen gaf, op 9 november 2014, in de serie Leidse Winterlezingen in Naturalis, Leiden een lezing over dit onderwerp. De beelden van zijn presentatie staan in bijgaande pdf.

Eindelijk is het meest voorkomende materiaal op aarde gevonden en heeft het een naam gekregen
3 december 2014

Het klinkt een beetje gek, maar het meest voorkomende materiaal op aarde heeft pas sinds vorige week een naam. Beter gezegd, het was zelfs tot nu nog nooit gezien. Voor de eerste keer ooit hebben wetenschappers hun handen weten te leggen op een monster van bridgmaniet. Liefst een derde van onze planeet bestaat er uit.  Maar, zoals met wel meer materialen die diep in de aarde liggen, was de vondst van dit materiaal een grote verassing. In een onderzoek dat vorige week gepubliceerd werd in Science, beschreven Oliver Tschauner van de University of Nevada en zijn team bridgmaniet voor het eerst. Dit schreef JASON KOEBLER op 2 December, 2014 // 02:19 PM CET op "Motherboard"

Lees hierover meer in:
http://motherboard.vice.com/nl/read/wetenschappers-hebben-een-monster-van-het-meest-voorkomende-materiaal-op-aarde
http://www.sciencemag.org/content/346/6213/1100
http://science.slashdot.org/story/14/12/01/2331240/scientists-have-finally-sampled-the-most-abundant-material-on-earth

 

Sedimentatie en het effect op aardbevingen
27 november 2014

Stephan van Duin van Nu.nl wees ons op een artikel van Franse wetenschappers in samenwerking met een Taiwanese geoloog kortgeleden in Nature Communications: “Erosion influences the seismicity of active thrust faults”. Daarin werd aangegeven dat erosie en sedimentatie van invloed kan zijn op het ontstaan van ondiepe aardbevingen. Die kunnen dan op hun beurt weer diepere uitlokken.

Lees verder in:
http://www.nu.nl/wetenschap/3935232/erosie-kan-aardbevingen-uitlokken.html
en
http://www.nature.com/ncomms/2014/141121/ncomms6564/full/ncomms6564.html
en
http://phys.org/news/2014-11-erosion-trigger-earthquakes.html