Goudmijn

GEA Kring Rijnland..... Een Gesteentewandeling in Dordrecht
30 december 2018

Dordrecht, zult u zeggen. Dat is toch geen Rijnland? Dat niet weliswaar, maar in het boekwerk van Willemien H. Verhoeven en Jan C. Schippers staat een zó  duidelijke beschrijving van de wandeling, dat voorzitter Rob Hekkenberg besloot deze eens voor te wandelen. Het bleek erg de moeite waard, vandaar dat we op de koude, druilerige 10de november verzamelden bij Station Dordrecht. Bovendien hadden we iets te vieren.....

Lees verder in de bijlage.

Terry Elsten
10 november 2018
Ruimte, tijd en de geschiedenis van het heelal
27 december 2018

Tijdens de Leidse Winterlezing in december 2018 ging Jan-Pieter van der Schaar (UvA) in op de geschiedenis van het heelal.

Einstein ontdekte 100 jaar geleden dat ruimte en tijd dynamische objecten zijn, waarmee het ontstaan en de evolutie van het heelal als geheel onderdeel werd van de natuurkunde. Dankzij steeds nauwkeuriger kosmologische observaties  weten we inmiddels dat de begincondities van ons heelal bijzonder en zelfs merkwaardig zijn. Deze begincondities lijken verklaard te kunnen worden door aan te nemen dan het zeer prille heelal een extreme groeispurt heeft gekend, ook wel kosmologische inflatie genoemd. Deze fase van kosmologische inflatie heeft sporen achtergelaten in de waargenomen nagloed van de oerknal, waarvan de ontcijfering recent een nieuwe mijlpaal bereikte.

Wat hebben we geleerd over ons heelal, en hoe weten we dat? Wat is gekromde ruimte en tijd eigenlijk? Wat is er zo bijzonder aan een heelal waarin de som van de hoeken in een driehoek precies 180 graden is? Hoe verklaart kosmologische inflatie de bijzondere eigenschappen van het heelal? Aan het eind van de lezing zal duidelijk zijn dat onze kennis over het heelal, dankzij een vruchtbare symbiose tussen theorie en observatie, in de laatste decennia een indrukwekkende sprong voorwaarts heeft gemaakt.

Zie ook de bijgaande presentatie.

Jan Pieter van der Schaar
9 december 2018
Biogene Mineralen, een nieuwe kijk op de mineraalevolutie
27 december 2018

In de werkgroep mineralogie is aandacht besteed aan het ontstaan van mineralen. In het bijzonder aan de mineralen die van biogene oorsprong zijn. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de bijdragen die botten, tanden, bacteriën, parelmoer, exoskeletten, galstenen. In de bijgaande presentatie komt een en ander over dat onderwerp naar voren.

J-P. Tijssen
9 januari 2018
Trillingen in het noorden: de oorzaak van bodemdaling en aardbevingen in Groningen
13 december 2018

Het Groningen gasveld is een van de grootste onshore gasvelden dat ooit gevonden is op Aarde. Het reservoir is een gashoudende laag zandsteen met een oppervlakte van 30 km x 30 km en een dikte van 100 – 200 m, gelegen op een diepte van ca. 3 km.  Gasproductie begon in 1963, wat in eerste instantie weinig merkbare gevolgen had aan het aardoppervlak. Echter, in de laatste decennia is er significante bodemdaling gemeten, terwijl de hoeveelheid en grootte van aardbevingen zijn toegenomen. Dit heeft geleid tot schade aan gebouwen en bezorgdheid bij de lokale bevolking en binnen de politiek. Hierdoor is er een dringende behoefte ontstaan om te begrijpen hoe het reservoir systeem werkt.

Waarom? Omdat er op dit moment onvoldoende wetenschappelijke kennis bestaat om in te kunnen schatten hoelang en met wat voor grootte aardbevingen zullen doorgaan als gasproductie wordt doorgezet, gereduceerd, of zelfs wordt stopgezet. Sinds 2015 is mijn team op de Universiteit Utrecht betrokken bij een uniek programma, gesponsord door de NAM, dat fundamenteel onderzoek doet naar de fysische en chemische processen die het gedrag van de Groningen reservoir zandsteen, en die van de doorsnijdende breuken controleren tijdens gas extractie. In deze presentatie bespreek ik de uitdagingen die worden aangepakt, hoe we dit doen, en welke inzichten hiermee worden verkregen. Ik zal ingaan op de resultaten van veld- en petrografische studies, maar bovenal die van state-of-the-art experimenten, uitgevoerd in laboratoria van Utrecht tot aan China en Japan.

C.J.Spiers
11 november 2018
Trillingen in het noorden: de oorzaak van bodemdaling en aardbevingen in Groningen
Thema: Vulkanische archipels, nu Macaronesië, De Gelukzalige Eilanden
30 oktober 2018

In werkgroep Algemene Geologie van de GEA kring Rijnland wordt regelmatig over vulkanische archipels gediscussieerd. Zo ook in februarie 2018. Dit keer ging het over een aantal eilandgroepen die samen Macaronesië genoemd worden. De belangrijkste vraag was: Hoe zijn ze ontstaan? Met behulp van bijgaande presentatie en literatuur probeerden we een antwoord te vinden.
Uit Wikipedia: Macaronesië (uit het Grieks: gelukzalige eilanden) is in de plantkunde een aanduiding voor de eilanden van vulkanische oorsprong in de oostelijke Atlantische Oceaan ten westen van West-Afrika. Ondanks de grote onderlinge afstanden tussen de eilanden hebben ze opvallend veel gemeen voor wat betreft de planten- en dierenwereld. De volgende eilandengroepen worden onder Macaronesië begrepen: Canarische Eilanden (Spanje), Kaapverdië (sinds 1975 onafhankelijk, voorheen onder Portugal), Azoren (Portugal), Madeira, inclusief Porto Santo en de Ilhas Desertas (Portugal), Ilhas Selvagens (Wilde Eilanden) (Portugal).

Rob Hekkenberg GEA
20 februari 2017